“Soma Termik Santrali Kapatacağız Ama Kapatamıyoruz”

Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım, Konya Şeker ve Pankobirlik Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Erkoyuncu ile yaptığı söyleşide Soma’da ki termik santrali ile ilgili açıklamalarda bulundu.

Konya Şeker, Türkiye’nin tarım ve gıda sektöründeki en başarılı kooperatiflerinden biri olarak bilinirken, 2010’lu yıllarda enerji sektörüne yaptığı yatırımlarla ciddi bir mali krize sürükledi.

Geçen zaman içerisinde Konya Şeker’in zaman zaman zor günler yaşadığını, ciddi darboğaza girdiğini biliyoruz. Bunun temel nedenlerinden birisi yabancısı olduğu, bilmediği bir alana yatırım yapması. Tarım ve gıdada, bu alandaki sanayide büyük başarılar elde eden Konya Şeker, hiç gereği yokken özeleştirilen iki termik santrali satın aldı. Bunlar Kangal ve Soma Termik Santrali.

Enerjinin her geçen gün önem kazandığı bir dönemde belki iyi niyetle ama yeterince araştırmadan, fizibilitesi yapılmadan bu iki santralin alınması Konya Şeker ve şirketlerini ciddi olarak sıkıntıya soktu. Battı, batıyor, iflas etti derken 2021 yılında yönetime gelen Ramazan Erkoyuncu çok zor bir dönemde grubu yeniden ayağa kaldırdı. Gördüğüm kadarıyla işletmeler ayakta, çalışıyor ve geleceğe de umutla bakıyor.

Termik santral alınması çok yanlış oldu

Konya Şeker’in zor günlerden geçtiğini bildiğim için doğrudan sıkıntının kaynağını sordum. Ramazan Erkoyuncu, Konya Şeker’in kuruluşundan bugüne yaşananları özetledi. Çumra Şeker Fabrikası’nın nasıl kurulduğunu ve grubun büyük atılımlarını anlattı. Sonra sıkıntının kaynağını şu sözlerle anlattı: “Bana göre yanlış yatırımdan kaynaklandı. Kangal ve Soma Termik Santrali’nin alınması çok yanlış bir karardı. Çok para kazanacağız diye girmişler ama yanlış sektörmüş. 2021’de seçildiğimde Cumhurbaşkanına gittim söyledim. Çok büyük bir hata ettik. Biz yoldan çıktık, başka yollara girdik. Çok kötü bir kaza geçirdik. Tekrar yolumuza dönmeye takatimiz yok dedim. Bakın basit bir örnek vereyim. Kangal Termik Santrali 465 megawatt ve tezek niteliğinde 1.000-1050 kalori aralığında kömür var. O da 10-12 yıllık. Şu anda 8 yıldan daha az rezerv var. Bir ocağı var, beş para etmez. Öbür taraftan burayı biz 985 ıvırı zıvırı ile 1 milyar dolara aldık.

Geçenlerde kamuoyunda gündemdeydi. Çayırhan Termik Santrali. Burada 2 bin 200 kalorili kömürü var. En az 2-3 milyar dolar kömürü olan bir yer ve 600 küsur megawatt, tam full bakımlı rehabilitesi yapılmış santral 500 küsur milyona satıldı. Bilmem anlatabildim mi?

Enerjiye 742 milyon dolar gitti, 742 kuruş geri gelmedi

Ama bütün bunlardan sonra bir de Soma var. Burası da 42 yaşında, hurda. Başımız belada. Hep zarar ediyor, hep zarar. Konya Şeker’den o zaman enerjiye 742 milyon dolar gitmiş. Gitmiş ki orası batık. Burayı da batırmış. Büyük para. O, 742 milyon dolar bizi çok olumsuz etkiledi. Burada bir sürü alacaklı hukuka başvurmuş, icralıktık. Sokağa, tedarikçilere para ödeyemiyorduk. Ben 2021’de geldim. Kurum iflastaydı, teknik iflas, resmen iflastaydı. Şu anda iyi. Bunu ben bu hale getirdim demiyorum. Kurum çok güçlü. Hep söylüyorum. Arkadaşlar bakın, bu kurumu, bu kuruluşu, bunları çok iyi bilmek gerekmez. Önce bir samimi olun, dürüst olun. Allah korkusu olsun. Bu kurum bizim, bana emanet deyin. Samimiyetle sarılın o bile yeter. Diyorum ya burayı herkes yönetir. Halbuki seçilmiş birisi bunu der mi? Ben diyorum, burayı herkes yönetebilir.

Biz ne yaptık? İşi çok sıkı sıkıya tuttum. İki santral için aktarılan sermaye, para 742 milyon dolar. Konya Şeker’den bu kadar para çıktı. Sermaye aktarıldı. Transfer oldu. Buradan 742 kuruş bile geri dönmedi. Dönme şansı da hiç yok. Vazgeçtim dönmesinden daha fazla bizden almasın yeter.”

Soma Termik Santrali Kapatacağız Ama Kapatamıyoruz

Ramazan Erkoyuncu’yu dinledikçe termik santralleri kapatsalar bu işten çok daha kolay sıyrılacakları anlaşılıyor. Santralleri neden kapatmadıklarını veya elden çıkarmadıklarını sordum.

“Soma’yı kapatacağız” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü: “Kapatacağız ama kapatamıyoruz. Türkiye Kömür İşletmeleri(TKİ)’ne borç var. Soma’dan bankalara 300 milyon dolar kadar borç kaldıydı. Soma Termik Santrali’nin ocağı yok. TKİ’den kömür alır. TKİ’ de uzun aylar parasını alamadığı halde bize kömür vermeye devam etti. Niye? Onların stok alanları yok. Zaten 1.500, 1.700, 2.100, 2.400 kalori aralığında bizde altı ünite var orada. Üniteler çeşitli oranda kalori kömürleri yakıyor. Onlar elek altı olan o kömürleri bir yerde ya da işte kalorisi düşük olanları piyasaya satamıyorlar. Bize veriyorlar. Parayı alamıyorlar. Sevkiyatı da kesmiyorlar. Sözleşmeden doğan yükümlülüklerimizden dolayı tek taraflı kapatma yetkimiz yok. Ben yalvarıyorum, ya şu kömürü vermeyin de bu bahaneyle kapatalım. Vermeye devam ettiler. O kömür parası, elektrik parası bankalarda birikti. Bizim borçlu olduğumuz konsorsiyum paraya el koydu. En son 6 ay sürdü bir pazarlık neticesinde. Orada 80 milyon tasarruf ederek o 290 küsur milyonu 219 milyon dolarla, mevcutta kasada hesapta bulunan parayla kapattım. Şimdi TKİ’de 300 milyon dolardan fazla borç birikti. Faiz de var. Faize bir de temerrütte uyguluyorlar. Yapacağımız hiçbir şey yok. Enerjiden dolayı velhasıl enerji bizim başımızın belası.”

Konya Şeker enerjide olmamalı
Konya Şeker’in bir çiftçi kuruluşu olduğunu çok iyi pancar üretip bundan şeker elde ettiğini hatırlatan Erkoyuncu: “ Bizim işimiz tarım, bu şirket enerjide olmamalı. Çünkü, çok netameli bir sektör. Bizim yerli kömür üreticilerinden 6 tane firma var. Firmaları size bir sayayım. Gariban Konya Şeker, gariban Bereket Enerji diye biri var. Diğer 4’ü kim? Çelikler Holding, Limak- Nihat Özdemir, Cemil Kazancı ve İstaş Grubu – İbrahim Çeçen. Onların 40 tane işi var, umurlarında değil. Ama bizim bu sektör batıyor. Oraya bir de dernek kurduk. Beni de başkan yaptılar. Arkadaşlar, ben elektriğin, enerjinin E’sini bilmem. Şimdi hatta geçici kabul ettim. Şimdi de bıraktım. Kabul etmemişler. Böyle garip bir durum var.” dedi.

Borçlar yapılandırıldı, Konya Şeker tarafı çok iyi çalışıyor
Konya Şeker’in son durumunu sorduğumda Ramazan Erkoyuncu öncelikle “ Şimdi çok iyiyiz.” dedi ve devam etti: “ Yani borçlarımızı yapılandırdık. Bakın sırf Kangal Termik Santrali 1 milyar dolara alınmış ama 750 milyon dolar borç kalmış, Burayı TL’ye çevirdik yüzde 15 kalıcı faizle uzun yıllara serdik. O borcu düzene soktuk ama TKİ’ye borç var. TKİ’de ne olacak bilmiyorum. Bunu ancak Cumhurbaşkanı çözer. Cumhurbaşkanı’na ulaşmak mümkün değil. Murat Kurum bizim buralı, Karapınar Hotamışlı. Bütün derdimiz de, bu tür devlette zora giren işlerde O’na müracaat ediyoruz. Yardımcı oluyor, sağ olsun.

Santrali kapatacağım, TKİ üstüme gelecek. Gelsin. Konya Şeker’den bir şey veremem ben. Buradan giden 742 milyon dolar çöpe gitmiş. Bu zavallı Konya çiftçisi oraya 742 lira bile ödeyemez, ödemez. Soma termik Santrali’ni de 685 milyon dolara almışız. Bugün yarısını bile vermiyorlar. Öyle aptalca bir şey ki. Bari dedik hurdasını satalım. Arazi satalım. Varsa lisansını, ruhsatını satalım. Kimsenin umurunda değil. Bizim enerjiden çıkmamız lazım. Enerji bizim işimiz değil. Bir başkası diyebilir. Bunlar küçük düşünüyor, köylü kafalı. Eyvallah kardeşim, ben küçük düşünüyorum. Ben köylü kafalıyım. Ama hâlâ iddia ediyorum. Benim gıdadan başka yere gitmemem lazım. Ben bunu yeni söylemiyorum. 2021’den beri söylüyorum.”

Enerjiden kurtulsak Konya Şeker uçar
Konya Şeker’den enerji tarafına artık para gitmediğini, gidecek para da olmadığını belirten Erkoyuncu: “Enerji olmasa burası uçar. Bakın çok basit bir şey söyleyeyim. Devlet 11 şeker fabrikasını bundan birkaç yıl önce özelleştirdi. O şeker fabrikaları, 4’te 1’i peşin, 4’te 3’ü 3 yıl içinde ödeme kaydıyla satıldı. Bu 11 fabrikanın peşinat tutarı 350 milyon dolardı. Bakın 11 fabrika 350 milyon dolar. Biz enerjiye 742 milyon dolar vermişiz. Ne demek istiyorum? Biz 11’ini de alırdık. Bu enerji belasına girmeseydik. En iyi bildiğimiz iş şeker, gıda,tarım. Türkiye’de şekerde, Konya Şeker’den daha iyisi iddia ediyorum yok. Yani küçük bazlı özeller vardır. Küçük çaplı olduğu için veriler ve sonuçlar bizden iyi olabilir. Ama böyle büyük oktanlı büyük çaplı bir şeker fabrikasında Türkiye’nin en büyük olanıyız. Çumra fabrikası Türkiye şeker ihtiyacının yüzde 16-17’sini karşılıyor. Eğer önümüzü açsalar yüzde 50’sine geliriz. Biz gıdada, öbür alanlarda, bisküvi, çikolata da çok iyiyiz. Harika ürünlerimiz var. Üretimde biz en üstteyiz. Mevcut kapasitenin yüzde 100’ünü kullanıyoruz.”

Özetle, yapılan yanlış enerji yatırımları ile uçurumun kenarına gelen Konya Şeker, doğru yönetim ve kararlarla bu badireyi atlatmış ve geleceğe umutla bakıyor. Konya Şeker’in yaptığı yanlıştan herkes dersler çıkarmalı. Bir başka önemli ders ise Türkiye’nin tarımda, gıdada sahip olduğu potansiyel, çiftçinin, üreticinin kooperatif eliyle ne kadar büyük başarılara götürdüğünü gösteriyor.

Enerji yatırımları(Kangal ve Soma Termik Santrali):
Kangal Termik Santrali’nin 750 milyon dolar tutarındaki borcu, Ramazan erkoyuncu’nun başkanlık görevine gelmesinden sonra yapılandırıldı. Bu yapılandırma süreci, santralin finansal sürdürülebilirliğini koruyarak borç yükünün yönetilmesini sağladı. Santralin borç ödemeleri, belirlenen takvim doğrultusunda düzenli olarak gerçekleştiriliyor. Kangal Termik Santrali, kendi kaynaklarıyla borç yükünü karşılayarak faaliyetlerine kesintisiz devam ediyor.

Soma Termik Santrali’nin kredi borcu ise yine Ramazan Erkoyuncu’nun çabaları ile bankalarla yapılan anlaşma çerçevesinde tamamen ödenerek kapatıldı. 31 Aralık 2024 tarihi itibariyle, Soma Termik Santrali’nin Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) dışında hiçbir kamu kurumuna borcu kalmadı. Soma Termik Santrali’ne ilişkin Türkiye Kömür İşletmeleri’ne olan borç yükümlülüğü yalnızca Soma Termik Santrali ve Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait olup, Konya Şeker A.Ş.’nin Soma Termik Santrali’nden kaynaklı kamu veya özel sektör dâhil olmak üzere herhangi bir borç veya yükümlülüğü bulunmuyor.